Vijfdaagse workshop
Syntropische Landbouw bij Voedselmoeras Gravesteyn
Grootschalige monocultuur put onze bodems uit, vervuilt water en bedreigt de biodiversiteit. Syntropische landbouw laat zien dat het anders kan: door natuurlijke successie te volgen, bouwen we vruchtbare, dichtbegroeide systemen op die de bodem herstellen én voedsel opleveren.
Deze workshop draait om de grondbeginselen van syntropische landbouw, in een bijzondere setting: het veenweidegebied. Om hier droog te kunnen boeren, houden we het grondwaterpeil van oudsher kunstmatig laag. Dit zorgt voor bodemdaling, broeikasgasuitstoot en verlies aan biodiversiteit.
Het Voedselmoeras Gravesteyn laat zien dat het ook anders kan: door het waterpeil juist te verhogen en op de hogere delen syntropische boomrijen aan te leggen, herstellen bodem en water zich én produceren we voedsel.
We geven de workshop tijdens de aanleg van de boomrijen van het Voedselmoeras Gravesteyn en combineren theorie met praktijkwerk. Dus écht met je handen in de klei!
🕔 Kennissessies: 30 okt – 1 nov (vrijdag tm zondag)
🍃 Begeleid veldwerk: 3 en 4 december (donderdag & vrijdag)
📍 Locatie: Biologisch Melkveebedrijf Gravesteyn, Oude Leedeweg, Pijnacker
💬 We geven de cursus in het Nederlands
💶 Prijs: €550,- incl. lunch, koffie/thee en materiaal
🪙 Solidariteitstarief beschikbaar, zie hieronder
Deze introductiecursus is bedoeld voor iedereen die interesse heeft, zonder voorkennis van syntropische landbouw. Of je nu land beheert of gewoon wilt begrijpen hoe regeneratieve landbouw werkt: je leert praktische principes en technieken die bijdragen aan klimaatactie en veerkrachtige voedselsystemen.
HOE ZIET DE WORKSHOP ERUIT?
De eerste drie dagen staan in het teken van de kernprincipes en technieken van syntropische landbouw. s Ochtends duiken we in de theorie en ‘s middags gaan we naar buiten om die kennis in het veld toe te passen.
Daarna volgen twee volle dagen begeleid veldwerk. Je plant een syntropisch systeem en brengt de principes direct in de praktijk. Door die combinatie van theorie en praktijk ga je naar huis met de kennis én het vertrouwen om zelf met syntropische landbouw aan de slag te gaan.
DE DOCENTEN
Je leert van ervaren praktijkmensen en voorlopers in de syntropische landbouw. Ons team combineert diepgaande theoretische kennis met praktijkervaring in het beheren van syntropische systemen in Nederland.
Malika Cieremans
Malika is een doorgewinterde permaculturist en praktijkpionier. Op vrijdag, de eerste dag, verzorgt zij de theorie en neemt ze je mee in de inspirerende wereld van syntropische landbouw. Met jarenlange ervaring in voedselbossen laat ze je de meerwaarde van de syntropische aanpak ontdekken. Ze leert je met andere ogen naar je omgeving kijken en anders denken over de rol van de mens in een ecosysteem.
Lees meer over Malika op haar website: https://www.circleecology.nl/
Het team van De BosBoerderij
Bruna San Roman & Suzanne van der Velde, oprichters van De BosBoerderij, brengen hun visie en praktijkervaring in met het opzetten en opschalen van syntropische landbouw in Nederland. Ons ervaren boerenteam deelt dagelijks kennis uit het beheer van syntropische systemen in het Nederlandse klimaat en begeleidt je door het seizoenswerk en de ontwikkeling van de systemen.
Helene Marcus-Baart – Stichting Voedselmoeras Nederland
Als voedselmoeraspionier is Helene de drijvende kracht achter Stichting Voedselmoeras Nederland. Ze experimenteert met natte teelt in polycultuur: voedselproductie op vernatte gronden, in samenwerking met de natuur. Helene laat je zien hoe we ook natte en veenrijke gebieden productief en veerkrachtig kunnen maken, en daagt je uit om anders te kijken naar water in het landschap.
Helene beheert al drie jaar het voedselmoeras in het Polderlab in Oud Ade.
OVER DE LOCATIE
De cursus vindt plaats op Koetastisch (Biologisch Melkveebedrijf Gravesteyn) in Pijnacker, waar Dirk en Isabella Gravesteyn – vierde generatie melkveehouders – 79 hectare land beheren in het Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland.
De polder waar de boerderij ligt, werd rond 1850 drooggelegd nadat er eeuwenlang veen was afgegraven, waardoor eerst een grote waterplas ontstond. Kenmerkend voor het gebied zijn de rationele verkaveling en de rechte polderwegen. De bodem bestaat voornamelijk uit klei, met een veenlaag dieper in de ondergrond.
Het voedselmoeras brengt soorten terug die nu ontbreken in de polder, zoals de graslandvlinders kleine vos, dagpauwoog, koolwitje, atalanta en oranjetipje, en vogels als rietgors, rietzanger, spotvogel en kneu.
Stichting Voedselmoeras NL nam hier het initiatief voor een voedselmoeras van circa 1 hectare. Het perceel kent twee samenhangende delen: Stichting Voedselmoeras NL richt de nattere delen in en beheert de oever- en moerasplanten. Impact onderneming De BosBoerderij, ontwerpen en beheren de syntropische boomrijen op de hogere, drogere delen.
Aanplant van de natte delen (voorjaar 2026)
Partners van Voedselmoeras Gravensteyn: Rotterdam de Boer Op!, Greenchoice, WIJ.Land en Nationale Postcode Loterij
Onder onze voeten zakt het veenweidegebied langzaam weg. Om er nog droog te kunnen boeren, houden we het grondwaterpeil kunstmatig laag - en daardoor klinkt de bodem in, komen broeikasgassen vrij, dringt zout water op en verschraalt de biodiversiteit. In het Voedselmoeras verhogen we het waterpeil en laten we zien hoe het gebied er in de toekomst uit kan zien.
📖 INHOUD VAN DE WORKSHOP
Dag 1 — De basis van Syntropie
Bosomgevingen en natuurlijke processen; systemen van kolonisatie, accumulatie en overvloed (lange cycli), en de vector van geconsolideerd leven; successie (korte cycli) en stratificatie; dichtheid, diversiteit en verstoring als drijvers van systeemgezondheid.
Dag 2 — Toepassing & aanleg
Fundamenten van implementatie en belangrijke aandachtspunten; basisprincipes en technieken voor het planten in de praktijk.
Dag 3 — Het Voedselmoeras
Oude landbouwconcepten herzien vanuit syntropische landbouw. De basis van successie in moerassen. Wat is een voedselmoeras? Samenhang droge en natte delen, bodem en hydrologie van deze specifieke plek; vertaling van locatiekennis naar soortkeuze en ontwerp.
🍃 Begeleid veldwerk
Na de eerste drie dagen volgen twee dagen begeleid veldwerk. Je doet praktijkervaring op met het aanleggen van een syntropisch systeem.
We richten ons op:
• Technieken voor bodemvoorbereiding
• Het plannen en aanleggen van een systeem
• Stap voor stap een bomenrij aanleggen
• Bomen planten: technieken en aandachtspunten
Na afloop van deze VIJFDAAGSE WORKSHOP:
- Begrijp je de kernprincipes en de filosofie van syntropische landbouw.
- Kun je locatiecondities inschatten en herkennen wat ze betekenen voor de aanplant.
- Weet je hoe je soorten kiest en plant die passen bij het Nederlandse klimaat én bij natte, venige omstandigheden.
- Heb je praktijkervaring opgedaan met het aanleggen van een syntropisch systeem.
- Begrijp je hoe het voedselmoeras als geheel is opgebouwd en hoe productieve bomen daarin passen.
PRAKTISCHE INFORMATIE
Mee te nemen / aan te trekken:
• waterdichte schoenen/laarzen, jas en broek
• warme kleding, en een extra set kleding voor als het nat wordt
• handgereedschap (als je dit hebt, bijvoorbeeld tuinhandschoenen, handschopje en/of snoeischaar)
Workshopkosten
De workshop kost €550 per deelnemer. Daarmee betaal je de cursus, de locatie, al het materiaal voor het praktijkdeel, koffie/thee, snacks en een lunch op de drie kennisdagen. De twee veldwerkdagen zijn ook bij de prijs inbegrepen, alleen de lunch niet. Neem die dagen dus zelf lunch mee.
Solidariteitstarief
We vinden het belangrijk om inclusief te zijn en bieden daarom een regeling zodat mensen met verschillende financiële mogelijkheden kunnen deelnemen. Kun je het volledige bedrag niet betalen, neem dan contact met ons op via hello[at]debosboerderij.eu
Meld je nu aan!
Meld je aan voor deze introductiecursus en maak kennis met syntropische landbouw in de praktijk van het voedselmoeras.
We houden het aantal plekken beperkt om kwaliteit en persoonlijke begeleiding te waarborgen — meld je op tijd aan. Na aanmelding ontvang je alle programmadetails, voorbereidingsmateriaal en praktische informatie.